Wierook
Het had geen zin. Vermoeid wreef Mei Zhen over haar voorhoofd. De voorbije dagen had ze het gesprek al talloze keren in haar hoofd voorbereid. Maar telkens als haar blik die van haar man kruiste, wist ze dat ze ijdele hoop koesterde.
Er kwam geluid uit de geïmproviseerde wieg die naast haar bed stond. Snel boog Mei Zhen zich voorover om het bundeltje op te pakken. “Stil maar, Xi Xi,” fluisterde ze. “Je bent toch mijn dochter, ik zal altijd bij je zijn.” Maar terwijl ze de woorden uitsprak, voelde ze een scherpe pijnscheut. Je liegt niet tegen iemand van wie je houdt.
Het meisje had honger. Mei Zhen trouwens ook, want sinds ze het leven had geschonken aan een dochter, was ze niet langer welkom in haar schoonouders keuken. Niet voordat ze hun wens had ingewilligd… Ze had gefaald. Hun zoon, haar man, was hun enige hoop om de stamlijn voort te zetten. Zijn eerstgeborene had een jongen moeten zijn. Die kon wierook branden voor de voorouders en zo de toekomst van de familie veiligstellen.
Ze voedde haar dochter en keek geëmotioneerd naar de zwarte haartjes die piekerig rechtop stonden. In haar ogen was Xi Xi perfect. Ze leek een beetje op Mei Zhens moeder, die helaas ver weg woonde. Tijdens haar zwangerschap had Mei Zhen zich geen dag zorgen gemaakt. Ze was alleen maar blij geweest met het leven in haar buik. Van de vrouwen uit het dorp kreeg ze bewonderende blikken, want ze was erin geslaagd onmiddellijk zwanger te worden toen het Bureau voor Gezinsplanning daar toestemming voor had gegeven. Mei Zhen wist het wel zeker: deze baby zou onder een goed gesternte worden geboren.
Ze stond op, legde het tevreden smakkende bundeltje in de wieg en zocht naar iets eetbaars. Haar man legde soms zwijgend een paar gestoomde broodjes voor haar klaar. Waarom zweeg hij toch? Waarom durfde hij zich niet te verzetten tegen zijn ouders? Mei Zhen wist het antwoord maar al te goed. Ook hij had hen teleurgesteld. Eerst door zijn middelmatige schoolprestaties en nu door hen geen kleinzoon te schenken. Ze balde haar vuisten en tranen van woede sprongen in haar ogen. Het was niet eerlijk! Had ze een zoon gekregen, dan zouden haar schoonouders haar nu elke dag voedzaam eten brengen, een groot feest voor het dorp organiseren en aan iedereen rood beschilderde eieren uitdelen. Haar dochter hadden ze geen blik gegund. Stilletjes had de vroedvrouw de slaapkamer verlaten en dat was voor Nainai en Yeye voldoende om te weten dat het geen wierookgeboorte was.
Mei Zhen was nog altijd erg kwaad op hen. Ze besefte nochtans dat Nainai een goede vrouw was. Nainai had haar nooit geslagen. Het huishoudelijk werk verdeelden ze eerlijk onder elkaar. Dat was bij sommige families wel anders. Haar vriendinnen, met wie ze sinds haar huwelijk nog sporadisch contact had, klaagden steen en been over het gedrag van hun schoonmoeder. Nee, Mei Zhen had niet te klagen. Tot nu. Ze begreep niet waarom haar schoonmoeder voet bij stuk hield en haar kleindochter verloochende. Als Nainai zou zien wat een mooi meisje Xi Xi wel was…
Ze keek op toen de deur openging. Haar man bromde iets en ging zuchtend op het bed zitten. Diepe zwarte kringen tekenden zich af onder zijn ogen. Sinds de geboorte van Xi Xi een week geleden, deed hij geen oog meer dicht. Mei Zhen voelde hem iedere nacht woelen in bed. Hij wreef afwezig over zijn stoppelbaard. Mei Zhen keek hem met lede ogen aan. Het deed haar pijn hem zo te zien lijden, maar ze was ook teleurgesteld in zijn zwijgzaamheid.
“We hebben nog wel wat tijd,” verbrak ze de stilte. “De buren zullen denken dat ik mijn krachten moet sparen en gaan wellicht pas over een paar weken vragen stellen.” Ze was er zeker van dat niemand uit het dorp al wist dat ze was bevallen. Bovendien blijven alle jonge moeders de eerste maand binnen om koude lucht en virussen te vermijden. “We kunnen je ouders nog overtuigen. Als ze haar zouden zien-”
“Stop met jezelf dingen wijs te maken,” onderbrak Li Bing haar nors. “Je weet best dat het niet kan.”
“Maar we kunnen toch nog een tweede kind krijgen. Misschien is het dan een jongen. Xi Xi zal goed voor haar broertje zorgen. Je kent mijn vriendin Wan Yu toch uit mijn oude dorp? Ze kreeg ook eerst een dochter en daarna een zoon.”
Li Bing zuchtte. “De bergen zijn hoog en de keizer is ver weg. Voor plattelandsfamilies mag dan al een uitzondering worden gemaakt op het eenkindbeleid, de functionarissen van ons dorp hebben er geen oren naar. Hoe minder kinderen, hoe beter de statistieken en hoe dikker hun portemonnee.”
“Dan zal Xi Xi ons enige kind blijven,” antwoordde Mei Zhen beslist. “Meisjes kunnen evenzeer de tradities in ere houden.”
“Stop met jezelf dingen wijs te maken,” onderbrak Li Bing haar nors. “Je weet best dat het niet kan.”
“Maar we kunnen toch nog een tweede kind krijgen. Misschien is het dan een jongen. Xi Xi zal goed voor haar broertje zorgen. Je kent mijn vriendin Wan Yu toch uit mijn oude dorp? Ze kreeg ook eerst een dochter en daarna een zoon.”
Li Bing zuchtte. “De bergen zijn hoog en de keizer is ver weg. Voor plattelandsfamilies mag dan al een uitzondering worden gemaakt op het eenkindbeleid, de functionarissen van ons dorp hebben er geen oren naar. Hoe minder kinderen, hoe beter de statistieken en hoe dikker hun portemonnee.”
“Dan zal Xi Xi ons enige kind blijven,” antwoordde Mei Zhen beslist. “Meisjes kunnen evenzeer de tradities in ere houden.”
Li Bing ging geërgerd rechtop staan en begon te ijsberen door de kamer. “Mei Zhen, je bent mijn vrouw en ik hou van je, maar je bent de koppigste moeder die ik ken. Een meisje kan geen wierook branden voor de voorouders. Eenmaal volwassen verlaat ze het huis om voor haar schoonouders te zorgen. We krijgen geen extra land voor haar, geen extra graanrantsoen. Ze zal een arme bruid zijn, waarvoor we met moeite een geschikte huwelijkskandidaat zullen vinden. Je zou ervan versteld staan hoeveel van je vriendinnen hun eerste of tweede dochter hebben afgestaan. Waarschijnlijk hebben ze het jou niet eens verteld, want ze proberen het te vergeten. Ik vind het ook een vreselijke beslissing, maar we kunnen niet anders. Mijn moeder had destijds ook geen keuze.”
Mei Zhen keek haar man niet-begrijpend aan. Had Nainai…?
“Natuurlijk,” vervolgde Li Bing. “Denk je dat hun enig kind toevallig een zoon was? Er zijn twee zusjes aan mijn geboorte voorafgegaan. Ze hebben maar een paar minuten geleefd. De vroedvrouw had van de familie de opdracht gekregen ‘het nodige te doen’ als er een meisje werd geboren. Daarom komt Nainai niet naar Xi Xi kijken. Het vreet nog steeds aan haar.”
Mei Zhen keek haar man niet-begrijpend aan. Had Nainai…?
“Natuurlijk,” vervolgde Li Bing. “Denk je dat hun enig kind toevallig een zoon was? Er zijn twee zusjes aan mijn geboorte voorafgegaan. Ze hebben maar een paar minuten geleefd. De vroedvrouw had van de familie de opdracht gekregen ‘het nodige te doen’ als er een meisje werd geboren. Daarom komt Nainai niet naar Xi Xi kijken. Het vreet nog steeds aan haar.”
Mei Zhen was sprakeloos. Nu pas begreep ze waarom Nainai haar in het begin van de zwangerschap had aangemaand het geslacht van de baby te laten vaststellen. Die woorden had ze achteloos in de wind geslagen, terwijl ze natuurlijk wel wist dat Li Bing werd geacht de familienaam voort te zetten. Was ze overmoedig of naïef geweest door te denken dat ze de traditie kon trotseren? Dat ze alleen kon beslissen over de toekomst van haar kind? Of had ze de realiteit niet onder ogen willen zien? Ze moest er niet aan denken dat Nainai haar zou hebben gedwongen tot een abortus of erger nog… een moord. Een koude rilling liep over haar rug. Alles zag er zo hopeloos uit en ze voelde zich doodmoe.
Li Bing nam voorzichtig haar handen in de zijne.
“We moeten sterk zijn, Mei Zhen. We moeten proberen Xi Xi’s lot gunstig te beïnvloeden.”
Mei Zhen trok haar handen terug. Gunstig, dacht ze schamper, alleen voor jongens is het lot gunstig. Ze wou niet nadenken over een toekomst voor Xi Xi als die niet bij haar kon zijn.
“Ik… ik weet dat er in het dorp een vrouw woont die meisjes aanneemt,” vervolgde Li Bing aarzelend. “Haar schoonzus werkt in de stad, in een tehuis voor militairen op rust. Daar is ook een kindertehuis aan verbonden. Xi Xi zou geen dag honger lijden.”
Mei Zhen was voor de tweede keer sprakeloos. “Heb je dat allemaal achter mijn rug zitten bedisselen?” riep ze kwaad. “Xi Xi is mijn kind. Ons kind. We kunnen haar toch niet zomaar weggeven!”
Ze zag dat Li Bing tranen in zijn ogen had en vertwijfeld op zijn lip beet. Er viel een lange stilte, waarin alleen de rustige ademhaling van Xi Xi hoorbaar was.
“We moeten sterk zijn, Mei Zhen. We moeten proberen Xi Xi’s lot gunstig te beïnvloeden.”
Mei Zhen trok haar handen terug. Gunstig, dacht ze schamper, alleen voor jongens is het lot gunstig. Ze wou niet nadenken over een toekomst voor Xi Xi als die niet bij haar kon zijn.
“Ik… ik weet dat er in het dorp een vrouw woont die meisjes aanneemt,” vervolgde Li Bing aarzelend. “Haar schoonzus werkt in de stad, in een tehuis voor militairen op rust. Daar is ook een kindertehuis aan verbonden. Xi Xi zou geen dag honger lijden.”
Mei Zhen was voor de tweede keer sprakeloos. “Heb je dat allemaal achter mijn rug zitten bedisselen?” riep ze kwaad. “Xi Xi is mijn kind. Ons kind. We kunnen haar toch niet zomaar weggeven!”
Ze zag dat Li Bing tranen in zijn ogen had en vertwijfeld op zijn lip beet. Er viel een lange stilte, waarin alleen de rustige ademhaling van Xi Xi hoorbaar was.
Toen Li Bing weer was vertrokken, kroop Mei Zhen samen met Xi Xi onder de dekens.
“Mijn lieve meisje”, fluisterde ze, “hoe moet ik in hemelsnaam voor jou gaan zorgen?” Xi Xi kreunde lichtjes en stak een duimpje in haar mond. Mei Zhen bekeek haar eens goed. Zo klein als ze was, had ze al een kuiltje in haar linkerwang. Haar ene oor stond een beetje weg van haar hoofd en haar gezicht had de vorm van een volle maan: ze was duidelijk een geluksbrenger. Ze had lange vingers, een dubbel ooglid en haar huid was zo helder als pruimenbloesem. Met haar platte achterhoofdje beantwoordde ze helemaal aan het gangbare schoonheidsideaal. “Je bent het mooiste meisje van China”, fluisterde Mei Zhen haar dochter liefdevol toe. Haar tranen druppelden warm en zacht op de kleine baby. In de aangrenzende kamer hoorde ze de gedempte stem van Li Bing. Hij was offers aan het brengen op het altaar met de vooroudertabletten. De geur van wierook verspreidde zich door het huis. Op de een of andere manier gaf het Mei Zhen rust. Wie weet zouden de voorouders een goed woordje doen voor Xi Xi.
“Mijn lieve meisje”, fluisterde ze, “hoe moet ik in hemelsnaam voor jou gaan zorgen?” Xi Xi kreunde lichtjes en stak een duimpje in haar mond. Mei Zhen bekeek haar eens goed. Zo klein als ze was, had ze al een kuiltje in haar linkerwang. Haar ene oor stond een beetje weg van haar hoofd en haar gezicht had de vorm van een volle maan: ze was duidelijk een geluksbrenger. Ze had lange vingers, een dubbel ooglid en haar huid was zo helder als pruimenbloesem. Met haar platte achterhoofdje beantwoordde ze helemaal aan het gangbare schoonheidsideaal. “Je bent het mooiste meisje van China”, fluisterde Mei Zhen haar dochter liefdevol toe. Haar tranen druppelden warm en zacht op de kleine baby. In de aangrenzende kamer hoorde ze de gedempte stem van Li Bing. Hij was offers aan het brengen op het altaar met de vooroudertabletten. De geur van wierook verspreidde zich door het huis. Op de een of andere manier gaf het Mei Zhen rust. Wie weet zouden de voorouders een goed woordje doen voor Xi Xi.
(…)
